gebouw

kerktoren

De Oude Kerk is het oudste gebouw van Amsterdam en behoort tot de top 100 Nederlandse Rijksmonumenten. De oudste bouwsporen dateren uit de 13e eeuw.

De kerk werd in 1306 door de bisschop van Utrecht gewijd als Rooms Katholieke kerk en gedoopt tot Sint Nicolaaskerk. Sint Nicolaas is de beschermheilige van de stad Amsterdam alsook van alle prostituees. In 1578 transformeerde de kerk in een Protestantse kerk. De Rooms Katholieke kerkgemeente verhuisde naar de schuilkerk, nu bekend als Museum Ons’ Lieve Heer Op Solder. Later,  toen het Rooms Katholieke geloof weer werd toegestaan, verrees een nieuwe Sint Nicolaas basiliek tegenover het Centraal Station. In 1951 werd het kerkgebouw door de Protestantse Kerk overgedragen aan Stichting de Oude Kerk.

De Oude Kerk functioneert momenteel als godshuis en museum en vormt een ontmoetingsplek voor mensen met uiteenlopende culturen, interesses en achtergronden.

Het gebouw wordt onder toezicht van Bureau Monumenten en Archeologie en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed behouden. Een meerjarig onderhoudsplan alsmede incidentele restauraties zorgen ervoor dat de Oude Kerk door onze organisatie ook voor toekomstige generaties behouden blijft.

geschiedenis

pilaar

Waar de Amstel in het IJ uitmondde, wierp de rivier vroeger oeverwallen van klei op: de wallen. Hier bouwden de eerste bewoners in de 13e eeuw een kapelletje op een terp die ook als begraafplaats dienst deed. Dit kerkje groeide in de opvolgende eeuwen uit tot een van de meest imposante monumenten van Amsterdam.

sint nicolaas wordt oude kerk
Zo’n 100 jaar na de inwijding verrees vanwege het groeiende aantal Amsterdammers een nieuwe kerk aan de Dam: De Nieuwe Kerk. De Sint-Nicolaaskerk werd daarmee in de volksmond de Oude Kerk genoemd.

van katholiek naar protestant
Het interieur van de Oude Kerk weerspiegelt de ingrijpende en revolutionaire omwenteling van een katholieke naar protestantse kerk. Hiermee is de Oude Kerk een van de belangrijkste monumenten van Nederland en Europa. Tijdens de Beeldenstorm en de latere Alteratie werden beelden kapotgeslagen en altaren verwijderd. Het ceremonieel zilver werd geroofd of omgesmolten, het had geen functie meer binnen de protestantse erediensten. Het koorhek is getuige van deze historische gebeurtenis. Het luidt: ‘Het misbruik, in godes kerk allengskens ingebracht, is hier weer afgedaan in het jaar zeventig en acht’. In de kerk werd voortgaan gepreekt, de mis was verleden tijd. Tot op de dag van vandaag is de Oude Kerk op zondagochtend in gebruik voor de protestantse eredienst.

meer dan alleen kerk
De Oude Kerk was en is nooit enkel een kerk maar speelt voortdurend een rol in het stedelijk leven. Vissers boetten er eertijds hun netten en repareerden hun zeilen, er werd handel gedreven en er werden concerten gegeven. Kortom, het was en is naast kerk ook een levendige ontmoetingsplek.

collectie

dak-oudekerk

De kern van de collectie van de Oude Kerk is vanzelfsprekend het gebouw zelf, naast het interieur en de collectie schilderijen, objecten en meubels. De vele graven en grafmonumenten maken ook deel uit van de collectie. Daarmee bestaat de collectie uit zo’n 2500 objecten van de 15e tot de 21ste eeuw met topstukken die deel uitmaken van de Collectie Nederland.

Uit de Middeleeuwen dateren het koorhek met de koorbanken, de talrijke schalkbeelden, gewelfschotels en plafondschilderingen. Later werd daar de Protestantse inrichting aan toegevoegd: de preekkerk met preekstoel, pilaarbanken en bankenblokken.

Een bij velen bekend graf is dat van Saskia van Uylenburgh (1612-1642), begraven in graf nr. 29. Daarnaast herinneren grafmonumenten betekenisvolle historische personen. Jacob van Heemskerck bijvoorbeeld, de admiraal die in 1607 bij Gibraltar het leven liet in een zeeslag met de Spaanse vloot; ondanks Heemskercks sneuvelen, wonnen zijn schepen het gevecht. Op dit soort grafmonumenten kwamen in de 17e eeuw al toeristen af.  

immaterieel
De tijdelijke projecten die kunstenaars hier realiseren, concerten die er plaatsvinden, performances en de beelden, teksten en herinneringen die deze interventies opleveren behoren ook bij de plek, en daarmee tot de collectie. Ze tellen op bij het immateriële, niet tastbare deel ervan, zoals ook ritueel-liturgische onderdelen van de vieringen die tot op de dag van vandaag plaatsvinden in de Oude Kerk.