gebouw

kerktoren

De Oude Kerk het oudste gebouw van Amsterdam. De oudste bouwsporen dateren uit de 13e eeuw. Door de eeuwen heen is de kerk van een houten kapel en later basiliek getransformeerd tot haar huidige verschijningsvorm. De Oude Kerk behoort tot de top 100 Nederlandse Rijksmonumenten en is aangemerkt als Europees monument.

De kerk werd in 1306 door de bisschop van Utrecht gewijd als Rooms Katholieke kerk en gedoopt tot Sint Nicolaaskerk. Sint Nicolaas is de beschermheer van de stad Amsterdam alsook de beschermheilige van alle prostituees. In 1687 transformeerde de kerk in een Protestantse kerk en werd zij omgedoopt tot ‘Oude Kerk’. De R.K. kerkgemeente verhuisde naar de schuilkerk, nu bekend als Museum Ons’ Lieve Heer Op Solder. Toen de Rooms Katholieken weer kerken mochten bouwen, verrees een nieuwe Sint Nicolaas basiliek tegenover het Centraal Station. In 1951 werd het kerkgebouw door de Protestantse Kerk overgedragen aan Stichting de Oude Kerk. De Oude Kerk functioneert momenteel als godshuis en museum en vormt een ontmoetingsplek voor mensen met uiteenlopende culturen, interesses en achtergronden.

Het gebouw wordt onder toezicht van Bureau Monumenten en Archeologie en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed behouden. Een meerjarig onderhoudsplan alsmede incidentele restauraties zorgen ervoor dat de Oude Kerk door onze organisatie ook voor toekomstige generaties behouden blijft.

geschiedenis

pilaar

Waar de Amstel in het IJ uitmondde, wierp de rivier vroeger oeverwallen van klei op: de wallen. Hier bouwden de eerste bewoners in de 13e eeuw een kapelletje op een terp die ook als begraafplaats dienst deed. Dit kerkje groeide in de opvolgende eeuwen uit tot een van de meest imposante monumenten van Amsterdam.

sint nicolaas wordt oude kerk
Op 17 september 1306 wijdde de Bisschop van Utrecht de kerk tot Sint Nicolaas. Daarmee kreeg het de naam van deze beschermheilige van de zeelieden. Zo’n honderd jaar later verrees er vanwege het groeiende aantal Amsterdammers een nieuwe kerk aan de Dam: De Nieuwe Kerk. De Sint-Nicolaaskerk werd daarmee in de volksmond de Oude Kerk genoemd.
In de loop der eeuwen is het gebouw steeds uitgebreid, onder meer in 1552 met de Mariakapel waar zich nu nog de gebrandschilderde ramen bevinden.

van katholiek naar protestant
Het interieur van de Oude Kerk weerspiegelt de ingrijpende en revolutionaire omwenteling van een katholieke naar protestantse kerk. Hiermee is de Oude Kerk een van de belangrijkste monumenten van Nederland en Europa. Tijdens de Beeldenstorm en de latere Alteratie werden beelden kapotgeslagen, altaren verwijderd, muurschilderingen overgeschilderd en het ceremonieel zilver geroofd of omgesmolten. Het koorhek is getuige van deze historische gebeurtenis. Het luidt: ‘Het misbruik, in godes kerk allengskens ingebracht, is hier weer afgedaan in het jaar zeventig en acht’. In de kerk werd voortgaan gepreekt, de mis was verleden tijd. Tot op de dag van vandaag is de Oude Kerk op zondagochtend in gebruik voor de protestantse eredienst.

plek van herinneren en vereren
De Oude Kerk telt ongeveer 12.000 graven onder haar ca. 2200 grafstenen. Een bij velen bekend graf is dat van Saskia van Uylenburgh (1612-1642), begraven in graf nr. 29. Daarnaast herinneren grafmonumenten betekenisvolle historische personen. Jacob van Heemskerck bijvoorbeeld, de admiraal die in 1607 bij Gibraltar het leven liet in een zeeslag met de Spaanse vloot; ondanks Heemskercks sneuvelen, wonnen zijn schepen het gevecht. Op dit soort grafmonumenten kwamen in de 17e eeuw al toeristen af. Een ander voorbeeld van herinneren is het gebrandschilderde raam waarop de Vrede van Munster werd herdacht, de vrede die Nederland in 1648 officieel tot een onafhankelijke staat maakte.

meer dan alleen kerk
De Oude Kerk was en is nooit enkel een kerk maar speelt voortdurend een rol in het stedelijk leven. Vissers boetten er eertijds hun netten en repareerden hun zeilen, er werd handel gedreven en er werden concerten gegeven. Kortom, het was en is naast kerk ook een levendige ontmoetingsplek.

collectie

dak-oudekerk

De kern van de collectie van de Oude Kerk is vanzelfsprekend het gebouw zelf, naast het interieur en de collectie schilderijen, objecten en meubels. De collectie bestaat uit het geheel van ca. 3000 onderdelen van de 15e tot de 21ste eeuw met topstukken die deel uitmaken van de Collectie Nederland.

Uit de Middeleeuwen dateren het koorhek met de koorbanken, de talrijke schalkbeelden, gewelfschotels en -schilderingen. Later werd daar de Protestantse inrichting aan toegevoegd: de preekkerk met preekstoel, pilaarbanken en bankenblokken. Tot de collectie behoren ook de grafzerken en de grafmonumenten.

De collectie wordt hoofdzakelijk immaterieel aangevuld door de tijdelijke projecten die kunstenaars hier realiseren en de beelden, teksten en herinneringen die deze interventies opleveren.

collectie online

 

glas-in-lood

Bekijk de collectie