restauratie spiegelkamer


geschiedenis in het kort
De Spiegelkamer heeft door de tijd heen verschillende functies gekend. Voor de zestiende eeuw was het onderdeel van de sacristie en later was het de plek waar de commissarissen van huwelijkse zaken kantoor hielden. In die periode ging onder andere Rembrandt van Rijn er samen met Saskia van Uylenburgh in ondertrouw. De kamer is net als de kerkruimte een mengeling van elementen uit verschillende tijdperken die nooit tegelijkertijd hebben bestaan.

Het behang is vervaardigd rond ca. 1760 – 1770, net als het houtsnijwerk met schelpmotief en de grote spiegel met vergulde lijst. Hoe de kamer er vóór die tijd uitzag, is niet bekend. Soortgelijke behangsels met grote kleurrijke bloem- en vogelmotieven op een lichtblauwe achtergrond waren in 18e eeuwse huizen veel aanwezig. Slechts een klein aantal daarvan is aan ons overgeleverd. Opmerkelijk aan het behang in de Spiegelkamer is het gebruik van bladzilver en bladgoud. In een aantal bloemen is het hart, of de hele bloem eerst voorzien van bladmetaal (goud of zilver) en daaroverheen is met transparante lakken de detaillering van de bloem geschilderd. Naast het gebruik van bladmetaal is het verder opvallend dat op dit behang de bloemen niet bevestigd zijn aan omhooglopende ranken, maar dat de ranken los verspreid over het oppervlak zijn aangebracht. De bloemen zelf zijn grotendeels realistisch en natuurgetrouw geschilderd. Ze zijn goed determineerbaar. Zo zijn onder andere keizerskronen, primula’s, tulpen, rozen en oost-indische kers herkenbaar. De bladeren van de ranken waaraan de bloemen bevestigd zijn – komen ‘botanisch’ niet overeen met het blad dat bij deze bloemen hoort. Voor de bladeren is een combinatie gemaakt tussen verschillende bladvormen die geïnspireerd zijn op onder andere acanthus, klimop en lathyrus.

onderzoeks- en restauratieproject
Voor aanvang van de restauratie is er uitgebreid onderzoek gedaan door restauratie-architect Ben Massop, Ruth Jongsma (Bureau voor Kleuronderzoek & Restauratie) en Astrid van den Berg (schilderijenrestauratie) naar de achtergrond en staat van het beschilderd behang. De onderzoekers hebben tijdens de inventarisatie gebruik kunnen maken van de kennis en ervaring die zij hebben opgedaan bij eerdere restauraties van soortgelijke kamerbehangsels, waaronder een bloemenbehangsel in de Trompenburgh in ’s Gravenland.

Het doek is bij de restauratie in de jaren ’70 tegen spaanplaat vastgespijkerd. Dit materiaal is zuur en wordt bros. Besloten is dit te vervangen door een emissiearm berkentriplex. De doeken op de wanden en deuren vertoonden op verschillende plaatsen een buik – doordat ze te krap in de betimmering waren geplaatst. Door de doeken van de wand te nemen en ze opnieuw te monteren kunnen ze weer netjes vlak opgehangen worden. Een dikke laag vast stof, en ruime overschilderingen belemmeren het zicht. Hierdoor heeft het behang zijn originele glans en fris gekleurde verschijning deels verloren.

Het restauratieproces begon met het verwijderen van het oppervlakte vuil van de doeken waarna ze van de muur zijn verwijderd. Het bros geworden spaanplaat achter de doeken is verwijderd en een vervangen door een nieuw plaatmateriaal. Gekozen is om de wandbespanningen naast een structurele ook een esthetische behandeling te geven. Op het oppervlak worden het vaste oppervlakte vuil, de oude vernislagen, de vele over- en bijschilderingen en oude vullingen weggenomen. Hierdoor komt de kwaliteit en het kleurgebruik van de originele schilderingen weer veel beter tot zijn recht. De aanwezige scheuren en mechanische beschadigingen zullen na de schoonmaak van het oppervlak worden hersteld, van vullingen worden voorzien en opnieuw geretoucheerd. Daarvoor worden reversibele materialen gebruikt – die in de toekomst gemakkelijk te verwijderen zijn. Deze worden aangebracht op een zogenaamd tussenvernis – waardoor de nieuwe toevoegingen goed te onderscheiden zullen zijn van het originele materiaal. Het van de wand nemen van de bespanningen biedt de mogelijkheid het behang weer vlak en netjes op de wanden te bevestigen.

restauratie bijwonen
Vanaf 1 november (2021) t/m april 2022 kan je van maandag t/m donderdag het restauratieproces in de Spiegelkamer live bijwonen tijdens reguliere openingstijden.

steun
De restauratie kan worden uitgevoerd dankzij de ruimhartige steun van: De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Zabawas, Gravin van Bylandt Stichting, BrankGiroLoterij, Diorapthe.