toelichting over rood glasraam

23 september 2018

De Oude Kerk is het oudste gebouw van Amsterdam en sinds 2016 een geregistreerd museum. Op zondagochtend en zondagavond wordt de kerk als godshuis gebruikt door de Protestantse Kerk Amsterdam. De organisatie zet zich sinds 1951 in om de kerk te restaureren en betekenisvol te ontsluiten voor een divers publiek. Sinds de afronding van de restauratie in 2013 is de Oude Kerk actief met eigen programmering van beeldende kunst en muziek in relatie tot het erfgoed. Daarbij geeft zij opdrachten aan kunstenaars om met hun werk stil te staan bij het eeuwenoude erfgoed.

De Oude Kerk is voornemens een rood glas-in-lood venster te plaatsen in de Heilig Graf kapel. Het glasvenster van kunstenaar Giorgio Andreotta Calò (Venetië, 1979) is bedoeld als onderdeel van de museale ervaring van de kerk. De Heilig Graf Kapel aan de noordzijde van de kerk gaat voor het eerst voor publiek open als onderdeel van het museum, met een kunstwerk waardoor mensen de ruimte en de oorspronkelijke betekenis ervan als replica van het graf van Christus kunnen ervaren. Het rode raam geeft mede aanleiding om het verhaal van de Rooms Katholieke oorsprong van de kerk als Sint-Nicolaaskerk, de beeldenstorm en de alteratie aan bezoekers te vertellen. Het rode glas-in-lood vervangt een reconstructie die dateert uit 1959, welke op elk gewenst moment weer terug geplaatst kan worden.

In aanloop naar de uitvoering is nauw contact en overleg geweest met monumentendeskundigen en erfgoedverenigingen, alsmede met Bureau Monumenten en Archeologie. Op 13 juli is door de Gemeente Amsterdam vergunning verleend voor het raam, dat reversibel geplaatst wordt. Na meervoudig overleg met de Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad is onverwacht toch bezwaar aangetekend tegen deze vergunning. Omdat de Oude Kerk zwaarwegende afspraken heeft met subsidiegevers en sponsoren kon het werk niet zonder gevolgen gestopt worden. Op 21 augustus 2018 vond een voorlopige voorziening plaats. De rechter heeft de belangen afgewogen en heeft besloten het verzoek van de VVAB tot schorsing van de vergunning af te wijzen. De rechter overwoog onder meer als volgt:

Gelet op wat hiervoor is overwogen over de omkeerbaarheid van de plaatsing van het rode raam, vergt het belang van de VVAB en het beschermde monument niet dat de gevraagde voorziening wordt getroffen. Daarbij komt dat de voorzieningenrechter van oordeel is dat het bestreden besluit naar alle waarschijnlijkheid in bezwaar stand zal houden. De voorzieningenrechter wijst het verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening dan ook af.

Conclusie uit de uitspraak van de voorzieningenrechter van 24 augustus 2018 in de zaak tussen Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad en het college van burgemeester en wedhouders van de gemeente Amsterdam. Als derde-partij Stichting de Oude Kerk te Amsterdam.


waar gaat het om?
Het gaat om een reversibele, museale vervanging van een niet-historisch glasvenster. De Heilig Graf Kapel in de Oude Kerk is een afgesloten kapel die lange tijd voor publiek ontoegankelijk is geweest. De ruimte bevindt zich aan de noordzijde van de kerk. Het huidige glas-in-lood venster betreft een reconstructie uit 1959, heeft een afmeting van 162 x 418 cm en bestaat uit een natuurstenen omlijsting met niet historisch glas-in-lood. De natuursteen blijft identiek. Het vensterglas wordt vervangen door ambachtelijk, gepatineerd mondgeblazen glas in de kleur rood. Het huidige glas-in-lood in de Heilig Grafkapel wordt ingebracht in de collectie van museum Oude Kerk en als zodanig opgeslagen in het depot. De ingreep is dus reversibel, en kan wanneer gewenst op elk moment weer omgedraaid worden. Het raam wordt uitgenomen door deskundige restaurateurs onder toezicht van Bureau Monumenten en Archeologie.

De opdracht aan Giorgio Andreotta Calò staat in een lange traditie van opdrachten aan kunstenaars en ambachtslieden vanaf de veertiende eeuw tot nu. Schilders als Emanuel de Witte en David Colyns kregen opdrachten van de kerkmeesters van de Oude Kerk. En ook de gebroeders Crabets vervaardigden het thans nog zichtbare Mariavenster in opdracht van de zeer gelovige burgemeester Jan Claesz Van Hoppen II en zijn familie, die ook op het venster staan afgebeeld. Het glas-in-loodraam in de Heilig Grafkapel wordt op ambachtelijke wijze vervaardigd en geplaatst door hetzelfde glasatelier dat ook andere glasvensters in de Oude Kerk (her)plaatste. Zo is in 1979 nog een collage geplaatst van originele glasfragmenten uit het venster in de Mariakapel uit 1555.

Het rode glasraam van Giorgio Andreotta Calò staat stil bij het gelaagde verleden van de Oude Kerk en benadrukt onder meer de oorsprong van de Heilig Graf kapel, die in 1515 gebouwd werd als ‘prope sepulchrum domini’ (het graf van Christus), replica van de Heilig Graf Kerk in Jerusalem. Ook daar brandt rood licht; er wordt gewaakt bij het graf van Christus.


reactie oude kerk
De Oude Kerk waardeert de aandacht voor het conserveren van haar erfgoed. Het is een goed teken dat zoveel Amsterdammers zich betrokken voelen bij het oudste gebouw van de stad. De zorg om dat erfgoed is ons dagelijks werk, en wordt met talrijke professionals op het gebied van monumentenrestauratie aangepakt. Veel van die professionals zijn al meer dan 30 jaar werkzaam in de Oude Kerk. Jaarlijks investeert de Oude Kerk tonnen voor onderhoud en restauratie.

De Oude Kerk hecht groot belang aan een zorgvuldige afweging en grondig overleg. Daar is in zeer vroeg stadium en met erfgoedverenigingen en betrokkenen van deze stad al aan gewerkt. Wij betreuren daarom des te meer deze voor ons onverwachte gang van zaken, maar hebben tegelijkertijd veel vertrouwen in de deskundigheid van specialisten op het gebied van erfgoed die zich de komende weken nogmaals over de vergunning zullen buigen. Ook nu er door de rechter uitspraak is gedaan wil de Oude Kerk voor aanvang van de werkzaamheden nogmaals in gesprek gaan met de direct betrokken partijen.

Jacqueline Grandjean: “Ik heb begrip voor de zorg en beschouw die als steun aan het belangrijke verleden van de Oude Kerk. Ik hoop dat we ook durven te vertrouwen op de toekomst van ons erfgoed. Kunst uit het verleden is het erfgoed van nu. Kunst van nu is het erfgoed van de toekomst.”


in gesprek over het samenspel tussen kunst en erfgoed

De Oude Kerk stelt op 23 september van 13 tot 17 uur de kerk gratis open voor alle Amsterdammers en geïnteresseerden. Jacqueline Grandjean, directeur van de Oude Kerk zal persoonlijk aanwezig zijn om de verschillende perspectieven op dit werk met bezoekers te delen. Daarbij vormen een aantal vragen de gespreksstof zoals: Hoe gaan we in Amsterdam om met monumenten? Moeten die altijd blijven zoals ze zijn? Hoe gingen kunst en erfgoed in het verleden samen en hoe is dat vandaag anders?

 



Delen