monument



Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

De Oude Kerk is het oudste gebouw van de stad, waarschijnlijk gesticht als een houten kapelletje in een gehucht aan de Amstel. Het IJ stroomde tot aan de kerk, waar schippers aanmeerden en baden om een behouden thuiskomst. Door de eeuwen zou het kapelletje uitgroeien tot de imposante kerk. Hier leest u over de geschiedenis, de restauraties en de bezienswaardigheden van de Oude Kerk.

0001_2016_02_06_Oude_Kerk_Come_Closer_Photo_Ernst_van_Deursen_LARGE

De Oude Kerk bij daglicht, 2016, Oude Kerk © Ernst van Deursen

Geschiedenis

Waar de Amstel in het IJ uitmondde, wierp de rivier oeverwallen van klei op: de wallen. Hier bouwden de eerste bewoners in de 13de eeuw een kapelletje. Als locatie kozen zij een terp die ook als begraafplaats dienst deed. Het kerkje zou in de eeuwen erna uitgroeien tot een van de meest imposante monumenten van Amsterdam.

Sint Nicolaaskerk wordt Oude Kerk
Op 17 september 1306 wijdde de Bisschop van Utrecht de kerk aan Sint Nicolaas en daarmee kreeg de kerk ook naam van deze beschermheilige van de zeelieden. Zo’n honderd jaar later was het aantal inwoners enorm gegroeid en verrees er een nieuwe kerk aan de Dam: De Nieuwe Kerk. In de volksmond kreeg de Sint-Nicolaaskerk daarmee vanzelf de naam Oude Kerk.

Huiskamer van Amsterdam
De Oude Kerk deed ook dienst voor wereldse zaken. De vissers boetten er hun netten en repareerden er hun zeilen. Het was ook een levendige ontmoetingsplaats voor inwoners en handelaren, waar zij van gedachten wisselden of rondwandelden tijdens een orgelconcert. In de Middeleeuwen werd Amsterdam een belangrijke handelsstad, die rond 1400 ruim 3000 bewoners telde. De stad groeide bovendien uit tot een geliefd bedevaartsoord voor gelovigen, zeker nadat in 1345 het Mirakel van Amsterdam plaats had gevonden. Door al die verschillende functies kreeg de kerk de bijnaam de ‘Huiskamer van Amsterdam’.

x

Interieur de Oude Kerk, 2015, Oude Kerk © Piet Musters

Van katholiek naar protestant
Na de Beeldenstorm en de Alteratie bleef er in de kerk weinig over dat herinnerde aan de katholieke eredienst, behalve het kerkgebouw zelf. Beelden waren kapotgeslagen, altaren verwijderd, muurschilderingen overgeschilderd en het ceremoniële zilver was geroofd of omgesmolten. Het protestantse geloof was voortaan het staatsgeloof en de katholieken waren gedwongen hun diensten in schuilkerken te houden.

Trouwen en rouwen
In de Gouden Eeuw ging Rembrandt in de Oude Kerk in ondertrouw met Saskia van Uylenburgh, die hij hier later zou begraven. Met haar vonden hier zes generaties Amsterdammers hun laatste rustplaats, waarvan de honderden grafzerken nog steeds getuigen. Bijzondere graven zijn die van Jacob van Heemskerck en Jan Pieterszn. Sweelinck, de beroemde ‘huisorganist’.

Restauratie

Het laatste deel van de restauratie van de Oude Kerk is in 2013 afgerond en op 13 september jl. gevierd met een groot diner voor 800 man in de Oude Kerk. Nu rest nog de restauratie van het beroemde Vater-Müller orgel.

Instortingsgevaar
De eerste grote restauratie vond plaats in de jaren vijftig. Deze was het resultaat van een oproep van het Comité van Vrienden der Oude Kerk en het gezelschap Amstelodamum nadat de kerk ernstig was verwaarloosd. Toen er in 1951 instortingsgevaar dreigde, luidde het Genootschap Amstelodamum de noodklok. De Stichting verzamelde geld voor een grondige restauratie en in 1955 droeg de Hervormde Kerk Nederland daartoe het eigendom van het gebouw over aan de Stichting de Oude Kerk.

Eerste restauratie legt plafondschilderingen bloot (1955-1978)
Met behulp van de sponsorgelden begon de Stichting nog datzelfde jaar met de eerste grote restauratie (1955). De fundering van de kerk werd aangepakt, waarbij een aantal graven moest worden geruimd. Het hele interieur kreeg een opknapbeurt, de glas-in-lood ramen werden in oude glorie hersteld en de dikke grijs-blauwe verflagen op de balken en het gewelf van de kerk werden verwijderd. Tot ieders verrassing kwamen hieronder schitterende gewelfchilderingen tevoorschijn uit de periode voor de Alteratie.

De tweede grote restauratie (1994-1998)
De afwatering op en rond de kerk en het binnenklimaat waren ditmaal aan de beurt (de ramen kregen extra bescherming). Ook werden de panden die tegen de kerk zijn aangebouwd aangepakt en werd er een nieuw pand gebouwd, op de hoek van het Oudekerksplein. De Doopkapel werd leeggepompt en de bronzen platen, afkomstig van de vergane kisten werden tentoongesteld in de Librye, waar zij nu nog altijd te bezichtigen zijn.

Derde grote restauratie (2008-2013)
Deze inmiddels derde ingrijpende restauratie is in 2008 begonnen. Honderden grafstenen zijn stuk voor stuk gelicht. Na reparatie kregen ze hun oude plek, ditmaal bovenop een nieuwe verstevigde zandlaag. Deze werkzaamheden waren te volgen vanachter het ‘recon screen’, een hekwerk dat de Amerikaanse kunstenaar Eric von Robertson speciaal voor dit doel ontwierp.

d

Restauratie grafstenen, 2010, Oude Kerk © Oude Kerk

Bezienswaardigheden

Wie de Oude Kerk binnenkomt, wordt getroffen door het prachtige licht. Soms valt het bont gekleurd door de middeleeuwse glas-in-lood-vensters, op andere plekken schijnt het helder wit over de eeuwenoude graven.

Stijlkamers
Vanaf de Gouden Eeuw werden er speciale stijlkamers ingericht, zoals de Kerkmeesterskamer, de Spiegelkamer, de Toogkamer en de Collegekamer. De spiegelkamer was het kantoor van de Commissarissen van Huwelijkse Zaken en wordt zo genoemd vanwege de antieke spiegel die zich aan de schouw bevindt. Naast de Spiegelkamer ligt de Toogkamer, voorzien voor een eenvoudige receptie, bijvoorbeeld na de voltrekking van de huwelijksverklaring. De ruimte deed tevens dienst als omkleedruimte voor de dominee. Vlak voor de alteratie in het jaar 1571 bouwde de Onze-Lieve-Vrouwevroedschap naast de Mariakepel nog een kamer, namelijk de Collegekamer. Deze ligt naast de Mariakapel. In de gevel aan de buitenzijde hangt een gedenksteen. Een vierde stijlkamer, de Kerkmeesterskamer, werd gebouwd in 1611. De Kerkmeesters waren belast met het financiële beheer van het kerkgebouw.

s

Spiegelkamer, 2013, Oude Kerk © Oude Kerk

a

Kerkmeesterskamer, 2013, Oude Kerk ©

Tuin
Op verzoek van Stichting De Oude Kerk te Amsterdam heeft tuinarchitect Celia Prenen deze tuin aangelegd in het jaar 2005, op de plek, waar tot de restauratie van 1955-1974 de kosterswoning stond.

df

Tuin de Oude Kerk, 2014, Oude Kerk © Piet Musters

Orgels
De Oude Kerk heeft twee monumentale orgels, en herbergt een Italiaans orgel en een kistorgel, allen tijdens concerten en kerkdiensten te horen. Aan de Westzijde neemt het Vater-Müller-orgel (1726/1742) een prominente plaats in, aan de noordzijde van de kerk bevindt zich het Transeptorgel gebouwd door de firma Ahrend (1965), dat is gestemd in middentoonstemming. De Oude Kerk kent een lange orgeltraditie. Jan Pieterszoon Sweelinck speelde van 1577 tot 1621 op een orgel dat hing aan de westwand van het schip, de torenmuur. Dat instrument werd in 1724 vervangen door een orgel van Christian Vater, dat enkele jaren later werd uitgebreid door Johan Caspar Müller. Het orgel wordt momenteel gerestaureerd door de firma Reil te Heerde en zal in 2018 worden opgeleverd. Organisten-titulair van de Oude Kerk zijn Matteo Imbruno en Jacob Lekkerkerker. Matthias Havinga begeleidt de kerkdiensten van de protestantse gemeente. Meer informatie over de orgels.

wer

Vater Muller orgel, 2014, Oude Kerk © Wim Hanenberg

Glas-in-loodramen
In de Middeleeuwen werden de vensters in de kerk geheel of gedeeltelijk voorzien van gebrandschilderd glas, waardoor het licht in talloze kleurvariaties de kerkruimte verlichtte. In totaal waren er zeer waarschijnlijk 33 glazen, waarvan het merendeel uit de 15e en 16e eeuw stamde. In de Mariakapel bevindt zich een scene met de Boodschap aan Maria van de hand van Lambert van Noort en Digman Meynaertsz. Andere hoogtepunten zijn de Aanbidding der herders, Het Sterfbed van Maria, de Wapend van Burgemeester en Wethouders en de Vrede van Munster.

gd

Mariakapel, Aanbidding van de Herders, 2015, Oude Kerk © Oude Kerk

Miniatuurschepen
De Oude Kerk deed oorspronkelijk dienst als havenkerk, waar schippers en vissers baden voor een behouden reis en thuiskomst. De votiefschepen, kleine hangende miniatuurscheepjes, herinneren aan die periode, waarin de kerk direct aan de open haven lag.

Koggeschip, 2010, Oude Kerk © Oude Kerk

Hoge koor met misericorden
Een van de oudste gedeelten van het kerk is het door een prachtig hek afgesloten Hoge koor, waar ooit het hoofdaltaar stond. In de kerkbanken van het Koor hangen middeleeuwse misericorden. Het zijn de prachtig gedecoreerde zitjes van de koorbanken die uitgeklapt konden worden als de koorleden even steun zochten tijdens de lange dienst.

Schutterskapellen
Veel kapellen zijn gebouwd in opdracht van voorname families, gilden en schutterijen, waaronder de voetboog- en handboogschutters. Als bewijs daarvan lieten zij decoraties aanbrengen in de vorm van wapenschilden, vaandels en gewelfschotels. Ook de beschermheilige van de kerk, Sint Nicolaas, en de Heilige Maria, zijn daarop te zien.

Grafzerken en grafmonumenten
De oude houten voorloper van de huidige kerk werd in de 13e eeuw gebouwd op een terp, die destijds dienst deed als begraafplaats. Met de uitbreidingen van de stenen kerk werd het meer en meer noodzakelijk binnenin de kerk te begraven. Op de plaats waar in 1300 het altaar stond, is in de grond het vroegst bekende graf van een Amsterdammer. Inmiddels zijn er meer dan 10.000 mensen begraven in de Oude Kerk, onder de ruim 2500 zerken. De grafgegevens werden opgetekend in grafboeken. Het oudst bewaarde grafboek vermeldt gegevens vanaf 1523, het laatste eindigt in november 1865. Daarna is niemand meer in de Oude Kerk begraven. Een aantal bijzondere graven zijn hier vast uitgelicht, onder meer het familiegraf van Cornelis de Graeff, van diamanthandelaar Killiaen van Rensselaer, van zeeheld Jacob van Heemskerck, van organist Jan Pieterszoon Sweelinck en Saskia van Uylenburgh, de vrouw van Rembrandt.

nf

Grafschrift Saskia, 2010, Oude Kerk © Oude Kerk

Naast de duizenden grafzerken bevinden zich aan de muren en aan de zuilen van de kerk prachtige grafmonumenten en epitafen.

Gewelfschilderingen
In 1956 werden vele verflagen verwijderd van de eikenhouten gewelven. Tot ieders verrassing kwamen daarbij resten van schilderingen tevoorschijn. De middeleeuwse schilderingen zijn uitgevoerd in zogenoemde temperatechniek, verf op basis van eiwitten. De schilderingen aan de zuidzijde zijn het best bewaard gebleven. Ze werden vaak gefinancierd door schenkingen van de landsheer, gilden, schutterijen of welgestelde families. Wie omhoog kijkt, ziet boven op het gewelf ronde versieringen. Het zijn gewelfschotels met daarop meestal heiligen afgebeeld. Sint-Nicolaas, de beschermheilige van de Oude Kerk, is vaak afgebeeld. De schotels werden net als de schilderingen vaak geschonken door voorname burgers, bestuurders, gilden of schutterijen. Sint Joris was geliefd bij de schutters en is daarom vaak afgebeeld.

crcr

Plafond en gewelf van de Oude Kerk, 2014, Oude Kerk © Wim Hanenberg

hh

Gewelfschotel en details gewelf, 2000, Oude Kerk © Oude Kerk

Toren, klokken en carillon
De Oudekerktoren was niet alleen een kerkelijk symbool, maar ook een uitstekende uitkijkpost voor aanstormende vijanden of dreigende brand. De eerste toren werd gebouwd rond 1325 en werd rond 1564 verhoogd om aan te passen aan het verhoogde middenschip. Met zijn 67 meter was de toren een halve eeuw lang de enige hoge torenspits in Amsterdam. In 1749 werd de houten toren voorzien van een bakstenen bekleding, maar de oude houten toren is van binnen nog steeds te zien. In de toren hangen 4 luidklokken (Geloof, Hoop, Liefde en Vrijheid) en een carillon van 47 klokken, waarvan de 14 grootste door François Hemony zijn gegoten in 1658.

Untitled

De ontwikkeling van de Ouderkerkstoren

fgh

Kerktoren, 2007, Oude Kerk © Ewout Huibers

De Oude Kerk beschikt eigenlijk over twee torens. Bovenop de Viering van de kerk staat een tweede, veel kleinere toren, waarin van oudsher een angelusklokje hing dat tijdens de dienst werd geluid tijdens het ‘Onze Vader’. In 2006 werd deze oude traditie opnieuw ingevoerd, nadat een nieuwe klok was opgehangen.

 
Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.