over anastasis | rood glas-in-lood raam


De Oude Kerk is een plek voor hedendaagse kunst in het oudste gebouw van Amsterdam. Sinds 1951 zet de Oude Kerk zich in om het gebouw te onderhouden en betekenisvol te ontsluiten voor een divers publiek. Sinds de afronding van de restauratie in 2013 ontwikkelen we een eigen programmering waarin nieuwe kunst en muziek een relatie aangaan met het erfgoed.  

In 2018 werd een rood glas-in-lood raam geplaatst in de Heilig Grafkapel. Het is een werk van kunstenaar Giorgio Andreotta Calò (1979). De Heilig Grafkapel aan de noordzijde van de kerk is sinds de plaatsing van het raam geopend voor het publiek. Het werk refereert aan de geschiedenis van het gebouw als Rooms Katholiek godshuis en de Beeldenstorm van 1566. Het venster verving een glas-in-lood raam dat dateert uit 1959 dat momenteel opgeslagen wordt in het collectie-depot.

In aanloop naar de uitvoering en plaatsing van het werk is nauw contact en overleg geweest met monumentendeskundigen en erfgoedverenigingen, alsmede met Bureau Monumenten en Archeologie. Op 13 juli 2018 werd door de Gemeente Amsterdam vergunning verleend voor plaatsing het raam, dat reversibel geplaatst is. Na meervoudig overleg met de Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad werd onverwacht toch bezwaar aangetekend tegen deze vergunning. Omdat de Oude Kerk zwaarwegende afspraken heeft met subsidiegevers en sponsoren kon de ontwikkeling en plaatsing van het werk niet zonder gevolgen gestaakt worden. Op 21 augustus 2018 vond een voorlopige voorziening plaats. De rechter heeft de belangen afgewogen en heeft besloten het verzoek van de VVAB tot schorsing van de vergunning af te wijzen. Daarop volgde een drie jaar durende rechtsgang. In maart 2021 kwam daaraan een eind met de uitspraak van de Raad van State die de bezwaren tegen de vergunning ongegrond verklaarde.

waar gaat het om?
Het gaat om een reversibele, museale vervanging van een niet-historisch glasvenster. De Heilig Graf Kapel in de Oude Kerk is een afgesloten kapel die lange tijd voor publiek ontoegankelijk is geweest. De ruimte bevindt zich aan de noordzijde van de kerk. Het huidige glas-in-lood venster betreft een reconstructie uit 1959, heeft een afmeting van 162 x 418 cm en bestaat uit een natuurstenen omlijsting met niet historisch glas-in-lood. De natuursteen blijft identiek. Het vensterglas wordt vervangen door ambachtelijk, gepatineerd mondgeblazen glas in de kleur rood. Het huidige glas-in-lood in de Heilig Grafkapel wordt ingebracht in de collectie van museum Oude Kerk en als zodanig opgeslagen in het depot. De ingreep is dus reversibel, en kan wanneer gewenst op elk moment weer omgedraaid worden. Het raam wordt uitgenomen door deskundige restaurateurs onder toezicht van Bureau Monumenten en Archeologie.

De opdracht aan Giorgio Andreotta Calò staat in een lange traditie van opdrachten aan kunstenaars en ambachtslieden vanaf de veertiende eeuw tot nu. Schilders als Emanuel de Witte en David Colyns kregen opdrachten van de kerkmeesters van de Oude Kerk. De gebroeders Crabets vervaardigden het nu nog zichtbare Mariavenster in opdracht van burgemeester Jan Claesz Van Hoppen II en zijn familie, die ook op het venster staan afgebeeld. Het glas-in-loodraam in de Heilig Grafkapel wordt op ambachtelijke wijze vervaardigd en geplaatst door hetzelfde glasatelier dat ook andere glasvensters in de Oude Kerk (her)plaatste. Zo is in 1979 nog een collage geplaatst van originele glasfragmenten uit het venster in de Mariakapel uit 1555.

Het rode glasraam van Giorgio Andreotta Calò staat stil bij het gelaagde verleden van de Oude Kerk en benadrukt onder meer de oorsprong van de Heilig Grafkapel, die in 1515 gebouwd werd als ‘prope sepulchrum domini’ (het graf van Christus), replica van de Heilig Graf Kerk in Jerusalem. Ook daar brandt rood licht; er wordt gewaakt bij het graf van Christus.

in gesprek over het samenspel tussen kunst en erfgoed
De Oude Kerk waardeert de aandacht voor het conserveren van haar erfgoed. Het is een goed teken dat zoveel Amsterdammers zich betrokken voelen bij het oudste gebouw van de stad. De zorg om dat erfgoed is ons dagelijks werk, en wordt met talrijke professionals op het gebied van monumentenrestauratie vormgegeven. Veel van die professionals zijn al meer dan 30 jaar werkzaam in de Oude Kerk. Jaarlijks investeert de Oude Kerk veel geld in onderhouds- en restauratieprojecten.

De Oude Kerk hecht groot belang aan een zorgvuldige afweging en grondig overleg. Daar is in zeer vroeg stadium en met erfgoedverenigingen en betrokkenen van Amsterdam al aan gewerkt.
Ook sinds er door de uitspraak van de Raad van State een einde is gekomen aan het juridische geschil wil de Oude Kerk in gesprek blijven over de relatie tussen erfgoed en kunst. Sinds 2018 doen we dat in een jaarlijks terugkerend programma. Ieder jaar verbinden we een thema aan de avond dat aansluit op de kunstinstallatie die op dat moment in de kerkruimte te zien is. De eerstvolgende editie vindt plaats op 21 juni 2022 en zal gaan over de relatie tussen kunst en dialoog. Wil je deelnemen? Meld je dan hier aan.