Germaine Kruip (2015) Foto: Maxime Fauconnier

het vierkant herzien

Emma Nieuws



germaine kruip herintroduceert geometrische vormen in de oude kerk

Geometrische systemen, in het oude Egypte en Griekenland al duidelijk zichtbaar maar die ook bij bijvoorbeeld het tempelcomplex van Stonehenge toegepast zijn, vormen regelmatig de basis van een historisch monument. Daarbij spelen de getallen 3, 4 en 5 en de ermee verbonden driehoek, vierkant en vijfhoek een hoofdrol. Vooral in de Gotiek en later in de Renaissance bereikt deze sacrale geometrie een architectonisch hoogtepunt. Ook in de Oude kerk zijn deze geometrische uitgangspunten tot in de kleinste details verwezenlijkt.

Sacrale geometrie (letterlijk ‘het meten van de aarde’) wordt vaak omschreven als een technologie die tot doel heeft de mensheid te herintegreren in het kosmische geheel. De natuur – de schepping zelf – is gebaseerd op meetkundige verhoudingen. De kennis over de innerlijke en scheppende werking van zulke verhoudingen, is als traditie van generatie op generatie doorgegeven. Bij het bouwen van tempels en kerken kwam deze traditie van pas. De constructie van dergelijke gebouwen hebben niet alleen een betekenis die verwijst naar de relatie tussen mens en kosmos, maar kennen ook een energetische werking die de deelnemer aan rituelen ontvankelijk maakt voor spirituele krachten.

De cirkel, het vierkant, de gelijkzijdige driehoek, de regelmatige veelhoek, de gulden snede en hun ruimtelijke equivalenten weten al sinds de piramiden van Egypte zowel architecten als kunstenaars te inspireren. Zo werkt ze ook onverminderd door in de architectuur en de kunst van onze tijd. Het werk van Germaine Kruip in de tentoonstelling Geometry of the Scattering bevraagt de aloude geometrische vormen, en herplaatst ze in de architectuur van de Oude Kerk. Daarbij betrekt ze niet alleen de klassieke of Westerse symboliek, maar haalt ze tevens die uit bijvoorbeeld Aranmula (India) aan. De relatie vorm en traditie wordt daarbij door Kruip aan de kaak gesteld. Zo vroeg ze de ambachtslieden in Aranmula nu eens een vierkante spiegel te maken, waar ze al honderden jaren onafgebroken ronde spiegels produceren. Deze eenvoudige vraag zorgde niet alleen voor een verandering van de geometrische vorm (en de daarmee in verband staande symbolische betekenis), maar tevens voor een ommekeer in een eeuwenlange traditie. In de oude kerk laat Kruip deze ontwikkeling zien met een serie van 10 spiegels: startend met het vierkant eindigend in 10 stappen terug naar de cirkel.

Het verloop van die twee abstracte figuren, van het natuurlijke ronde naar het menselijke vierkant, speelt een rol in meer werken van Germaine Kruip in de Oude Kerk. Lopend in een groot denkbeeldig vierkant, wordt je meegenomen op een geometrische ontdekkingstocht door de kerk. Tijdens de wandeling wordt door een acteur verteld over het vierkant. Ideeën en opvattingen van filosofen en kunstenaars waaronder: Kazimir Malevich, Josef Albers, Carl Jung, Claes Oldenburg, Galileo Galilei, Ad Reinhardt en Lygia Pape worden gaandeweg besproken. Deze één op één performance met de titel A square, spoken (2015) brengt de wandelaar in een verwarrende positie waarin deze zowel toeschouwer, gesprekspartner als deelnemer tegelijkertijd is. A square, spoken zet aan tot nadenken over het vierkant als een wiskundige formule, vorm, concept en overweegt en passant de nieuwe betekenissen die zij in de loop van de tijd heeft verworven. Aan het einde van de twintig minuten durende omgang zie je de architectuur om je heen opeens op een andere manier: plotseling vallen de hoeveelheid vierkanten op, die nu niet meer hetzelfde lijken als toen je binnen kwam.

A square, spoken is speciaal ontwikkeld voor de tentoonstelling *Geometry of the Scattering (tot 28 maart 2016) in de Oude Kerk, waarbij de Oude Kerk Germaine Kruip vroeg om nieuw werk te maken voor dit gotische gebouw. Curator van de tentoonstelling is Krist Gruijthuijsen. De performance A square, spoken reist door naar Cuckatoo Island en is te zien op de Sydney Biënnale (18 maart tot 5 juni 2016).

Jacqueline Grandjean, februari 2016





Delen