Amal

Amal Alhaag: Barmhartigheid & Andere Kwalen – een gesprek over Debbie Downer met Flavia Dzodan

Rene Boer

Amal

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Een paar mensen vroegen me wat Debbie Downer inhoudt en wat de definitie van een Debbie Downer is. Er is geen betere manier om het begrip Debbie Downer te introduceren en te laten zien hoe het zich verhoudt tot de Killjoy dan deze e-mail conversatie met feministische schrijver Flavia Dzodan. In dit interview zijn de termen Killjoy en Debbie Downer beiden nadrukkelijk aanwezig. De Killjoy werd toegevoegd aan het digitale, feministische vocabulaire dankzij de ‘digikundige’ culturele theoreticus Sara Ahmed, maar de feministische dichter Ama Ata Aidoo publiceerde een gedichtenbundel met de titel ‘Our Sister Killjoy’. Vergeleken met de Killjoy is Debbie Downer, het fenomeen uit de popcultuur, relatief nieuw en het wordt meestal gebruikt als een meme of als een middel om af te geven op met name kritische vrouwen.

Amal: Als kind van politieke vluchtelingen had ik moeite met barmhartigheid en de nare bijsmaak ervan, omdat het niet los stond van medelijden en schuld. Van het koloniale idee van geven. Ik kon het niet onder woorden brengen, maar ik wist dat deze vorm van micro-agressief geven een vorm van onrechtvaardigheid was. Hoe keek jij toen je opgroeide tegen barmhartigheid aan?

Flavia: Ik groeide op als katholiek (compleet met een katholieke school!), dus de ideeën over barmhartigheid en compassie waren tijdens mijn jeugd sterk aanwezig. Maar wat voor religieuze ideeën ik destijds ook geacht werd te absorberen, voor mij werkte het niet echt. Ik wist al heel jong dat ik emotioneel niets met dat alles had (en ik denk dat dat op zo’n jonge leeftijd de enige manier is waarop je een band met religie kan vormen). In plaats daarvan leerde ik van mijn moeder heel praktisch wat compassie en barmhartigheid betekenden. Zie je, toen ik opgroeide hadden we kleine boerderijdieren (kippen, eenden, een paar honden, katten, etc.). Ik was een heel nieuwsgierig kind en dan ging ik de dieren lastig vallen om te ‘kijken hoe ze zouden reageren’. Dan kwam mijn moeder altijd en in plaats van dat ze boos werd om wat ik aan het doen was, legde ze me uit waarom je meelevend tegen dieren moest zijn en ze met liefde moest behandelen (in dat opzicht leerde ik al vroeg over de relatie tussen voedsel, liefde, dieren en onze plaats daarin). Hoewel mijn moeder dat nooit expliciet zei, ging ik die ideeën uiteindelijk associëren met ‘zwakkere’ wezens en niet als iets wat je had voor je medemens. In plaats daarvan praatte mijn moeder altijd over empathie (iets dat we bewaren voor degenen die we als gelijken beschouwen) als de gewenste manier om verbinding te maken met mensen die het moeilijk hadden. Dus ik beschouw mezelf gelukkig dat ik mijn eigen thuisschool over deze onderwerpen heb gehad, in plaats van de ervaring die jij had.

Maar toch… toen ik naar Europa verhuisde was ik verbaasd hoe overheersend gesprekken over ‘compassie’ zijn in relatie tot immigranten en (politieke) vluchtelingen. In elke argument ‘voor’ zat er (en zit er nog steeds) iets van ‘we moeten deze mensen helpen!’, wat op mij altijd overkomt als iets onoprechts, want het staat altijd ver af van de rol die Europa vanaf het begin gespeeld heeft bij het creëren van die omstandigheden. Het ahistorische ‘we moeten helpen’ in die stroom van ‘compassie’ wist constant de rol uit die Europese landen (en hun ondernemingen) gespeeld hebben in het scheppen van sociaal-politieke omstandigheden waardoor mensen noodgedwongen hun land uit moeten. In die zin functioneren ‘compassie’, ‘vroomheid’ en ‘medelijden’ als een mechanisme om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen. De vluchteling wordt niet opgenomen omdat hij behoort tot een categorie die door Europese koloniale interventie gecreëerd werd, maar geaccepteerd (of niet) vanwege de ‘goedheid van het Europese hart’.

Amal: Ik vind het concept ‘vluchteling’ fascinerend, omdat het een politieke positie is die verankerd is in het Europese idee over eigen, grenzen en imperialistische oorlogen. Ik werd een vluchteling vanwege het geopolitieke spel tussen Somalië, Ethiopië, de VS en de Sovjet Unie, wat geworteld is in het gegrabbel om Afrika. De Europese grenspolitiek bracht ons in 1989 naar Euroland. Dus je wordt vanzelf een Debbie Downer als je een kind bent van zo’n situatie. Dat je een Debbie Downer bent betekent in de kern misschien wel dat je Zen bent met ongemakken. Hoe sta jij tegenover ongemak?

Flavia: Ik kan het niet helpen dat ik iedereen ongemakkelijk maak! Het is als een hogere macht die zich opbouwt zodra er iets afschuwelijks gebeurt. In het begin zeg ik tegen mezelf ‘hou op hou op hou op!’, maar dan is het alsof mijn bloed van binnen begint te koken en voel ik *behoefte* om iets te zeggen (sterker nog, er is een punt waarop ik de controle verlies en op dat moment is het niet langer een ‘behoefte’ maar een NOODZAAK). Ik ben me ervan bewust dat het moment dat ik iets zal zeggen heel verstorend zal werken. Eigenlijk, en dat is een van mijn problemen, vanwege dat ‘bloed wat van binnen gaat koken’, heb ik de neiging om iets te zeggen op een manier die enorm ongemak veroorzaakt. Misschien als ik niet zou wachten om iets te zeggen maar meteen zou reageren, dat mijn toon dan anders zou zijn. In plaats daarvan bouwt het ongemak in mijzelf zich langzaamaan op tot ik uiteindelijk mijn mond open doe. Een paar jaar geleden was ik bijvoorbeeld op een conferentie in Utrecht en een van de sprekers zei ongelooflijk vreselijke dingen (racistisch, kolonialistisch, etc.). In eerste instantie stond ik perplex. Ik was boos en het ‘kokende bloed’ kreeg mij in z’n greep. Maar toen begon ik te lachen. Heel hard en storend te lachen. Hij maande me tot stilte. Ik ging door. Hij stopte met z’n verhaal en zei ‘je moet respect hebben voor het feit dat ik hier sta te spreken’ en ik stond op en zei ‘ik dacht dat dit een comedyshow was maar als jij zegt dat je serieus bent dan moet ik opstappen, want ik heb zelden grotere bullshit gehoord’. Een aantal mensen, vooral zwarte vrouwen, stond op en zei dat ze ook weg gingen. Het praatje werd onderbroken; zijn baas (een bekende professor die erom bekend staat dat ze dit soort dingen niet onderschrijft) zei toen dat ze ook zou vertrekken. In feite sloeg ik het hele gebeuren dood, maar ik zweer je dat het niet zo ‘gepland’ was. Het was niet zo dat ik, toen ik me ongemakkelijk begon te voelen, dacht ‘ik ga hierom lachen en de boel verstoren’. Het was niet meer dan een ‘geïmproviseerd’ moment.

Amal: Ik persoonlijk heb zitten denken over dat Debbie Downer een hulpmiddel zou kunnen zijn waarmee je om zou kunnen gaan met de dagelijkse realiteit van leven en ademen in een wereld waarin mensen die er uitzien zoals jij de ongewensten zijn. En denken in intersectionaliteit betekent ook dat ik mezelf moet uitdagen om onbekend paden in te slaan en me bewust te zijn van mijn eigen privileges zonder anderen te onderdrukken. Intersectioneel Feminisme en Debbie Downerisme sluiten aan bij een de-koloniale houding. Hoe vormen die standpunten jouw dagelijkse realiteit?

Flavia: Op goede dagen motiveren ze me om een betere schrijver te zijn. Ze dwingen me in een kritische ruimte waarvan ik geloof dat die de manier waarop ik mijn onderwerpen benader zal verrijken. Vanuit een persoonlijk perspectief staan die ‘raamwerken’ me ook toe om mijn eigen positie te bekritiseren en mijn eigen blinde vlekken te ontdekken. Ik heb geleerd om naar de wereld te kijken door een lens die niet alleen mijn eigen geleefde realiteit is, maar ook de realiteit van de mensen die op bepaalde manieren anders dan ikzelf zouden kunnen zijn. Wat er gebeurt als je begint om naar de wereld te kijken via kruisende lijnen van sociaal-politieke ervaringen, is dat de wereld een prisma wordt en niet een plat oppervlak wat je alleen maar ‘ziet’ vanuit je eigen gunstige positie. Die manier van kijken maakt iemand niet immuun voor ‘blinde vlekken’ maar het is een poging om die blinde vlekken bloot te leggen. Het werk begint altijd binnen onszelf. Voor mij is schrijven een poging om daar logica in te zien en tegelijkertijd anderen de hand te reiken. Ik schrijf voornamelijk over wat ik van dichtbij weet, maar probeer altijd in gedachten te houden dat dat niet ‘de enige’ manier van weten is.

Maar toch, op slechte dagen kan die manier van naar de wereld kijken leiden tot persoonlijke kwesties rondom droefheid, melancholie, hopeloosheid, etc. Het is makkelijk om jezelf te verliezen in al het nieuws en daar moedeloos van te worden. Ik wordt geen goede schrijver of analyticus als ik depressief ben (en daarmee bedoel ik het medische begrip, niet simpelweg ‘ik heb een slechte dag’). Vatbaar zijn voor depressies betekent dat ik de controle moet houden over hoeveel ik op een ‘slechte dag’ emotioneel investeer. Het soort schrijven wat ik doe kan leiden tot een mate van opslorping en droefheid die op de lange termijn niet gezond is.

Amal: Mijn liefde voor digitale popcultuur brengt me vreugde en plezier, het voedt mijn begrip van de wereld met alternatieve manieren van ‘zijn’ en weerstand tegen de status quo. Het is de plek waar Debbie Downer helemaal los kan gaan! Onze liefde voor popcultuur is iets wat we denk ik delen, dus ik ben benieuwd welke twee Derby-momenten in de popcultuur jouw interesse aangewakkerd hebben? Of jouw innerlijke Debbie gevoed hebben?

Flavia: Alles brengt mijn Debbie Downer naar buiten! Kijken naar genre, waar ik een grote fan van ben (met genre bedoel ik de algemeen geaccepteerde definitie van science fiction, comics, fantasy, etc.) is een mijnenveld. Als er geen racisme is, dan is er wel seksisme of onverdraagzaamheid in het algemeen of verknipte politiek… het is een oefening in beheersing!

Ik ben erg wantrouwig tegenover ieder product uit de popcultuur wat meteen omarmd en kritiekloos gevierd wordt door witte feministes. Twee dingen waarvan ik het afgelopen jaar heb genoten waren de puntige recensies over Lena Dunham en Tina Fey. Deze twee vrouwen worden (meestal) kritiekloos aanbeden door witte feministes en allebei hebben ze zich bezig gehouden met het maken van comedy die in het recente verleden breed bekritiseerd werd door gekleurde vrouwen. Dus ik moet zeggen dat ik blij werd van het feit dat in beide gevallen mijn argwaan bevestigd werd. Het is niet zo dat ik er blij van wordt dat die recensies er zijn (het is vermoeiend dat ze sowieso geschreven moeten worden). Wat ik amusant vind is dat bevestigd wordt dat mijn radar voor ‘verknipte politiek’ dus ‘goed afgesteld’ is. Ik schrijf zelf niet veel over popcultuur, omdat ik geloof dat er veel andere vrouwen zijn die dat veel beter kunnen (ik kan langdradig worden en dat is het tegenovergestelde van wat mijn fans willen) maar ik hou ervan om die recensies te lezen. Eigenlijk ga ik, zodra ik iets gezien heb waar ik van hou, meteen online om op te zoeken wat anderen erover gezegd hebben. Ik wordt er altijd blij van als andere feministes dezelfde reactie hadden als ikzelf.

Amal: Een van mijn favoriete artiesten, Mos Def aka Yassin Bey, rapte ooit het volgende: ‘Waarom heb ik een identiteitsbewijs nodig om een identiteitsbewijs te krijgen? Als ik een identiteitsbewijs had zou ik geen identiteitsbewijs nodig hebben’. Dat vat perfect mijn levenslange ‘fittie’ met de migratiepolitiek in #FORTEU samen. Ik denk dat dat ook een gedeelde fittie is, dus ik vraag me af hoe we het over compassie en barmhartigheid kunnen hebben als we er dagelijks aan herinnerd worden dat de staat, de maatschappij, onze op ras beoordeelde lichamen en geesten koloniseert en de alternatieve vorm uitsluit waarop we tot dit DNA behoren, maar zich tegelijkertijd wel voedt met onze arbeid en ons broze levensonderhoud?

Om eerlijk te zijn heb ik nul interesse in compassie en barmhartigheid als manier om migratie te benaderen. Ik ben juist geïnteresseerd in rechtvaardigheid. Wat is ‘eerlijk en rechtvaardig’ na eeuwen van koloniale interventie? Wat is ‘eerlijk en rechtvaardig’ als je continenten, bevolkingen, gemeenschappen, etc. uitgebuit hebt om zo een uitsluitend systeem in Europa te creëren? Wat is eerlijk en rechtvaardig’ als je hulpbronnen en rijkdommen verplaatst hebt van de gebieden waar ze geproduceerd werden naar de centra van macht? Ik kijk liever vanuit dat standpunt naar migratie. De migrant/ vluchteling/ asielzoeker/ persoon-zonder-papieren is niet iemand die onze compassie verdient. Ze is een persoon die gerechtigheid verdient voor al het onrecht wat haar gemeenschap werd aangedaan, tot ze op het punt kwam dat ze geen andere keuze had dan te vertrekken. Naar mijn mening heeft compassie weinig te doen met gerechtigheid voor migranten. Binnen onze ideeën over gerechtigheid is iemand die iets kapot gemaakt heeft wat van jou is, verplicht om dat te repareren. Ik bekijk het onderwerp migratie door deze lens. Vluchtelingen/ migranten, etc. verdienen niet onze compassie. Ze verdienen dat de onrechtvaardigheid waarmee Europa ze behandeld heeft hersteld wordt.

Als je met dat perspectief naar het onderwerp kijkt dan is de eis niet om geaccepteerd te worden, of genadig ‘toegestaan’ worden om te mogen bestaan. In plaats daarvan wordt het een kwestie van rechten. Vanwege dat onrecht heeft de immigrant het recht op rechtvaardigheid. Dat besef dringt door in al mijn politiek. Ik wens niet dat iedereen van me houdt. Ik wens dat het onrecht rechtgezet wordt. Ik weet dat dat pragmatisch en ongepassioneerd klinkt maar het is verre van dat. Mijn idee komt voort uit materialiteit en hulpbronnen. De koloniale mentaliteit houdt in dat de ‘heerschappij’ een ‘welwillende liefde’ toont naar zijn onderdanen, maar ze tegelijkertijd uitbuit. In mijn politieke levensbeschouwing heb ik dus geen interesse in een politiek concept. In plaats daarvan eis ik rechtvaardigheid.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

terug naar de blog


Delen