zeven eeuwen historie


Welke revolutionaire gebeurtenis vond plaats in de kerk op 23 augustus 1566?
de Beeldenstorm

Als gevolg van de godsdienststrijd die West-Europa vanaf het begin van de 16e eeuw in zijn greep hield braken in de zomer van 1566 verschillende opstanden uit waarbij kerken werden ontsierd. Toen berichten over deze opstanden in Vlaanderen Amsterdam bereikten werden kostbaarheden uit de kerken zoveel mogelijk in veiligheid gebracht. Op 23 augustus 1566 was de Nieuwe Kerk op de Dam was gesloten, maar de Oude Kerk bleef toegankelijk. Daarop trok een menigte van mensen door de kerk en vernielde het sacramentshuis, altaren en beelden, bovendien werden niet opgeborgen kerkschatten gestolen. Na deze gebeurtenis trok de katholieke stadsregering de touwtjes stevig aan. De  schade werd hersteld en daders werden terechtgesteld.

Hoe heet de machtsovername van 26 mei 1578 die de Oude Kerk deed veranderen van een katholieke in een protestantse kerk?
de Alteratie 

Het contrast met de Beeldenstorm die de Oude Kerk twaalf zomers eerder aandeed kon niet groter zijn. De machtsovername door de protestanten van het stadsbestuur op 26 mei 1578 verliep rustig en was zorgvuldig voorbereid. De pastoor werd aan de dijk gezet en de protestanten kregen de Oude Kerk onmiddellijk tot hun beschikking. Op 29 mei vond de eerste protestantse eredienst plaats. Het hoofdaltaar en sacramentshuis werden verwijderd en er kwam een kleine preekstoel. In de decennia die volgden op deze Alteratie zou het kerkinterieur ingrijpende veranderingen ondergaan en haast onherkenbaar veranderen. Het meest prangende voorbeeld zijn de gewelfschilderingen (rond 1500 vervaardigd) die pas tijdens de grote restauratie in de jaren 50 van de vorige eeuw deels weer zichtbaar zijn gemaakt.

Wat is de naam van de orgelmaker die in 1726 het nog altijd aanwezige hoofdorgel bouwde?
Christian Vater (1679-1756)

De in Hanover geboren orgel- en klavecimbelbouwer Christian Vater was telg uit een geslacht van orgelbouwers en had een glansrijke carrière. Geschoold als organist werkte hij na een korte leerschool bij zijn vader enkele jaren in de Hamburgse werkplaats van Arp Schnitger, ook wel de ‘Stradivarius onder de orgelbouwers genoemd’. In 1709 trouwde Vater met de dochter van de hoforganist van Hannover en volgde zijn schoonvader niet lang daarna op in deze functie. Toen de keurvorst van Hanover in 1714 door erfopvolging koning van Engeland werd mocht Vater zich zelfs orgelbouwer van de Engelse koning noemen. Ondanks deze gerespecteerde positie kwam het als een verrassing dat het Amsterdamse stadsbestuur Christian Vater in 1724 vroeg een nieuw orgel te bouwen voor de Oude Kerk. Waarom andere meer voor de hand liggende kandidaten gepasseerd werden is onderwerp van speculatie. U leest er meer over in de in 2019 verschenen publicatie over de orgels van de Oude Kerk te koop in onze museumwinkel. Feit is dat tussen 1724 en 1726 onder Vaters leiding het nog altijd aanwezige hoofdorgel gebouwd werd dat voor de helft zijn naam draagt, het Vater-Müller.

Welke kunstenaar creëerde in 2015 een tijdelijk platform op het daklandschap van de kerk?
Taturo Atzu / Tatzu Nishi (1960)


In opdracht van de Oude Kerk realiseerde de Japanse kunstenaar Taturo Atzu (Tatzu Nishi), in de zomer van 2015, een spraakmakende transformatie. Onder de titel, The Garden Which is the Nearest to God, maakte hij een panoramaterras. Taturo Atzu’s tijdelijke plateau was door de tuin van de voormalige sacristie toegankelijk via een stellage van steigers en loopbruggen. Na een klim omhoog langs de eeuwenoude gevel, de gotische ramen en het zadeldak betraden bezoekers een hagelwit platform van 300 vierkante meter dat een uitzicht bood over het middeleeuwse stratenplan en de stad daaromheen. Aan de ene zijde van het dakterras kon je plaats nemen in een zitkuil die rond de klokkentoren was gebouwd, aan de andere kant stond een vierkant wit huisje waar je in kon zitten en oog in oog stond met een engelvormige windvaan die op de kapconstructie prijkt. Met zijn werk en het daaromheen georganiseerde publieksprogramma werd stilgestaan bij de steeds meer voelbare spanning tussen de steeds dichtbevolktere wereldsteden zoals Amsterdam en de spanning tussen de publieke en private ruimte. Atzu zei over zijn werk: ‘Toen ik door die smalle steegjes liep in het middeleeuwse stadshart, bedacht ik me dat ik een ruimte wilde maken die groots, open en vrij was om uit de krioelende menigte en de wirwar van straten op te stijgen.’

Beeld credits:
1. Beeldenstorm, 1566, Jan Luyken, 1679 – 1684, Rijksmuseum
2. Alteratie van Amsterdam, 26 mei 1578, Jan Luyken, 1679 – 1694, Rijksmuseum
3. Portret van Christian Vater, anoniem, Martin Bernigeroth, 1709 – 1732, Rijksmusuem
4. Taturo Atzu, The garden which is nearest to God, Oude Kerk, 2015. Foto: Wim Hanenberg