Graf van de maand juli/augustus 2009
Weitkoperskapel 31
In dit graf liggen begraven:
1. Jan Claesz. I van Hoppen
2. Styn Tymensdr.
3. Maria Borst
Jan Claesz I van Hoppen ( ? - 1520)
Jan Claesz. I van Hoppen leefde in de 16e eeuw en was een invloedrijke koopman in Amsterdam, waarschijnlijk handelde hij in weit, want hij en zijn vrouw, Styn Tymensdr. werden in de Weitkoperskapel begraven. Deze kapel stond destijds ook bekend als Jan Claesz. van Hoppenkapel. Zij waren tevens de stichters van het aldaar gelegen Sint-Jacobsaltaar.
In de periode tussen 1469 en 1502 was hij vele malen schepen en burgemeester van de stad. In de lijst van burgemeesters van Amsterdam wordt de naam Van Hoppen verschillende malen genoemd,dus men mag aannemen dat het hier een welgestelde en invloedrijke familie betrof.
De familie van Hoppen schonk aan De Oude Kerk het glas-in-lood raam: Annuciatie en Visitatie of wel Maria Boodschap, die zich in de Mariakapel bevind. In totaal bevinden er zich 3 gebrandschilderde ramen in de Mariakapel, die tesamen het leven van de moeder van Jezus uitbeelden.
Glas in lood ramen en hun schenkers
Vanaf de Middeleeuwen was het schenken van gebrandschilderde ramen een wijdverbreide gewoonte. Financiering van deze ramen vond dikwijls plaats door schenking van de Adel, zoals Philips de Goede (1428-1467),Maximiliaan van Oostenrijk en Karel V. Het is bekend, dat Willem van Oranje een glas heeft geschonken aan De Oude Kerk, deze is helaas verloren gegaan. Maar ook gemeentebestuurders, burgemeesters en rijke kooplieden lieten zich door de kerkmeesters overhalen een glas te schenken.
Op de kleine gebrandschilderde ramen zijn veelal familiewapens, huismerken en scenes uit het beroep van de schenker te zien. De grote ramen vertonen vaak een Bijbels tafereel, waaronder, in het zgn. schenkersvak afbeeldingen van de schenkers en patronen weren afgebeeld. Deze monumentale kerkramen waren uiteraard bedoeld als statussymbolen, maar ook als memorie aan de schenkers. Hiermee wilde men de kerkgangers wijzen op hun christenplicht van het gebed voor de zielerust van de overledenen. Dit gebed was opgenomen in de memoriediensten en zielemissen.
Na de Alteratie in 1578 werden de meeste glas-in-loodramen bekostigd door de Stadsbesturen en werden verschillende steden tegelijkertijd verzocht een schenking te doen voor één bepaald raam. Maar ook de admiraliteit liet zich niet onbetuigd, evenals de diverse gilden.
De glas in lood ramen van De Oude Kerk
In de Middeleeuwen werden de vensters geheel of gedeeltelijk voorzien van gebrandschilderd glas, waardoor het licht in talloze kleurvariaties de kerkruimte verlichtte. In totaal waren er zeer waarschijnlijk 33 glazen, waarvan het merendeel uit de 15e en 16e eeuw stamde.
MARIAKAPEL
Boodschap aan Maria
Ontwerp: Lambert van Noort
Uitvoer: Digman Meynaertsz
Opdracht: familie van Hoppen (Jan Claesz van Hoppen II was in 1549 burgemeester)
De twee voorstellingen zijn geplaatst in een groots architectonisch decor met Corinthische zuilen en pilasters, gedekt door zware kroonlijsten en overspannen met bogen en tongewelven met cassetten.
Het westerlijk glas verbeeldt Maria Boodschap en Maria bij Elisabeth (Annuciatie en Visitatie). Er zijn twee teksten. In het schenkersvak staan burgemeester Jan Claesz van Hoppen II met zijn vrouw en beide kinderen. De beschermheiligen zijn: een gemijterde abt, een onbekende en de heilige Elisabeth van Hongarije.
Aanbidding der herders
Op 7 april 1554 besloot de Vroedschap dat op stadskosten een glas zou worden gegeven aan het Vrouwekoor. Dit werd het tweede deel over het leven van Maria.
Te zien zijn ondermeer de beide patroonheiligen van de kerk: Sint-Nicolaas en Johannes de Doper, en het wapen van Amsterdam met de kroon van Maximiliaan van Oostenrijk.
Maria houdt het kind vast, ernaast staan twee ossen. Op de achtergrond zijn bakstenen bogen en aan de voet van de ronde tempel een ronde halfzuil. De open hemel is gevuld met engelen.
In de tracering staat het wapen van Karel V, links het Habsburgse wapen en in de vlieger staan twee knuppelkruizen, de wapens van Holland en Amsterdam en het kofschip.
Sterfbed van Maria
Gemaakt door Dirck Crabeth.
Geschonken door de kinderen van burgemeester Cornelis Brunt.
Op dit glas is de architectuur minder overheersend. Maria ligt op haar sterfbed en wordt bezocht door mannen. Ze krijgt een kaars aangeboden. Verder staan afgebeeld Cornelis Brunt en zijn vrouw Trijn Cornelis Bruntendr met hun wapens en patroonheiligen H.-Cornelius (met pauselijke tiara en een hoorn in zijn hand) en Sint-Catharina (met kroon en zwaard). Daarnaast Gijsbrecht Brunt, kanunnik van Sint-Marie in Utrecht, een in zwart geklede man en twee vrouwen met zwarte kappen en mantels.
Tijdens de restauratie is dit glas helaas te donker uitgevallen.
WAPENS VAN BURGEMEESTERS EN WETHOUDERS
Waarschijnlijk zijn deze glas-in-loodramen in de Oude Kerk geplaatst, en niet in de Nieuwe Kerk, dankzij de invloedrijke burgemeester Cornelis de Graeff (die ook de doopkapel tot begraafplaats van zijn familie maakte).
Het eerste raam kwam te hangen in de Buitenlandvaarderskoor (Zuidbeuk), nadat deze in 1757 vol was, kwam een tweede raam in de Snijderskapel.
In ieder glasvlak zijn vier wapens weergegeven. Boven de wapens is een timpaan, waarop twee geharnaste krijgers zitten. De linker figuur houdt een vaandel met de kleuren van het stadswapen vast. De rechter figuur houdt een stok vast, waarop een vrijheidshoed hangt.
M.E. De Angelis & zn. maakte het tweede raam, dat in 1759 werd aangebracht. Deze kwam in de plaats van een glas, waarop de stamboom van Maria was afgebeeld. Tot 1795 werden hierin de wapens van de burgemeesters geschilderd, tussen 1803 en 1806, ten tijde van de Bataafse Republiek, werden de wapens van de wethouders hierin geschilderd.
Waarschijnlijk zijn deze glas-in-loodramen in de Oude Kerk geplaatst, en niet in de Nieuwe Kerk, dankzij de invloedrijke burgemeester Cornelis de Graeff (die ook de doopkapel tot begraafplaats van zijn familie maakte).
Het eerste raam kwam te hangen in de Buitenlandvaarderskoor (Zuidbeuk), nadat deze in 1757 vol was, kwam een tweede raam in de Snijderskapel.
In ieder glasvlak zijn vier wapens weergegeven. Boven de wapens is een timpaan, waarop twee geharnaste krijgers zitten. De linker figuur houdt een vaandel met de kleuren van het stadswapen vast. De rechter figuur houdt een stok vast, waarop een vrijheidshoed hangt.
M.E. De Angelis & zn. maakte het tweede raam, dat in 1759 werd aangebracht. Deze kwam in de plaats van een glas, waarop de stamboom van Maria was afgebeeld. Tot 1795 werden hierin de wapens van de burgemeesters geschilderd, tussen 1803 en 1806, ten tijde van de Bataafse Republiek, werden de wapens van de wethouders hierin geschilderd.
VREDE VAN MUNSTER
In 1648 werd de Vrede van Munster getekend. Acht jaren later werd ter herinnering hieraan het glas-in-loodraam geplaatst. Het stelt de ondertekening van het vredesverdrag voor, door de Spaanse koning Philips IV.
De plechtigheid vindt plaats aan de rand van een plein in het volle zonlicht, waar Philips IV de vertegenwoordiger van de Generale Staten het gezegelde en ondertekende vredesverbond overhandigt. Philips IV draagt het keten van het Gulden Vlies. De houding van de vertegenwoordigeris tekenend voor de onafhankelijkheid van de Nederlanders.
Het glas werd gemaakt door Pieter Jansz en Hendrick Velthoen.
OVERIG
Aan het einde van de 19e eeuw werd begonnen met de restauratie van de gebrandschilderde ramen. Daarbij werden verschillende delen vervangen. Deze delen werden elders in de kerk opgehangen.
En in maart 1944 werden alle gebrandschilderde ramen weggehaald en tijdelijk vervangen door gekleurd kathedraalglas. De glazen werden in kisten verpakt en opgeborgen in de rijksschuilkelder in de duinen bij Zandvoort en later naar Paasloo bij Steenwijk.
In 1948 werd een tentoonstelling gehouden over glasschilderkunst en werden de ramen weer tevoorschijn gehaald. Bij de grote restauratie werden de glazen weer hersteld.
Sint-Joriskapel - fragmenten van het Herdersglas
Binnenlandvaarderkapel - fragmenten van Maria boodschap en Annuntiatie en Herdersglas
Lysbeth Gavenkapel - fragmenten van Maria boodschap
Sint-Sebastiaanskapel - de gehele schenkerszone van het Herdersglas
en in het grote venster werden boven links twee kruisende pijlen in geel glas geplaats,
rechts eenBourgondische vuurslag.
TENTOONSTELLING
In het Heilig Graf is tot 23 augustus de tentoonstelling Glashelder te zien. Deze schilderijen zijn door leerlingen van de St. Antoniusschool te Amsterdam gemaakt en zijn geinspireerd op de glas-in-lood ramen in de Mariakapel van De Oude Kerk.
Een initiatief van Stichting Welzijn IJsterk.
|
